أحمد بن محمد الهمذاني ( ابن الفقيه الهمذاني ) ( مترجم : ح . مسعود )
25
البلدان ( بخش مربوط به ايران ) ( فارسى )
و شش جاى ، از همه بيمارى خيزتر است : بندنيگان ( بندنيجان ) و رودخانهء ماستر - كه شاپور خواست است - و گرگان و خوار رى « 1 » و برذعه و زنجان . و هشت جاى از همه كم بارانتر است : ميشان و دشت ميشان و كلتانيه و بادرايا و باكسايا و ماسبذان و رى و سپاهان . و نه جاى مردمش از همه بخيلتراند : خراسان و سپاهان و اردبيل و ماسبذان و بادرايا و باكسايا و استخر و شيراز و فسا . و ده جاى از همه پرنعمتتر است : ارمينيه و آذربايجان و گور و مكران و كرمان و دستبى « 2 » و ماه كوفه و ماه بصره و ارجان و دورق . و ده جاى مردمش از همه كاملترند « 3 » : حيره و مداين و كلواذى و شاپور و استخر و جنابا و روى و سپاهان و قم و نشوى . و هفت جاى مردمانش از همه خردمندترند : عكبرا و قطربل و عقرقوف و رى و سپاهان و ماسبذان و مهرجانقذق . و شش جاى مردمش از همه زيركترند : اسكاف بالا و اسكاف پايين و نفر و سمر و كسكر و عبدسى . و پنج جاى مردمش از همه حسودترند : جرجرايا و حلوان و سحاران و ماسبذان و همدان .
--> ( 1 ) - دشت و ناحيهاى در قسمت شمالى ايران ، در شرق ناحيهء ورامين و شمال كوير نمك . از شمال به فيروز كوه ، از جنوب به سياه كوه ، از مغرب به سر دره و كوه دوازده امام ، و از شرق به كوه گوگرد محدود است . حبله رود در اين دشت به سوى جنوب جارى است . خوآرنه يكى از شهرهاى آن بوده كه بر سر راه خراسان و مهمترين شهرهاى شرقى رى بوده است . ناحيهء خوار را ، براى تميز از شهرى به همين نام در فارس ، خوار رى ( Xarerey ) مىخواندند و به همين عنوان نامش در جنگهاى تيمور آمده است . از آثار خوار رى ، امروز آباديى به نام « محله باغ » در 3 كيلومترى شمال شرقى گرمسار قرار دارد و قلعهء خرابهاى در كنار آن است . رك : دايرة المعارف فارسى . ( 2 ) - دستبا ، و شتبا ، دشت بيه . ( 3 ) - مقدسى : از همه زيباترند . به نقل دخويه .